Süresiz Nafaka Dönemi Sona Eriyor

YOKSULLUK NAFAKASINDA YENİ DÖNEM

Süresiz Nafaka Değil, Ölçülü ve Hakkaniyetli Nafaka

Kısa Özet: Anayasa Mahkemesi’nin 4 Haziran 2026 tarihli Genel Kurul toplantısında Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesinde yer alan “süresiz olarak” ibaresi iptal edilmiştir. Bu gelişme, yoksulluk nafakasının tamamen kaldırılması anlamına gelmez. Tartışmanın merkezinde, nafakanın varlığı değil; süresi, ölçüsü, hakkaniyeti ve taraflar arasında kurulacak adil denge bulunmaktadır.

 

Türk aile hukukunda yoksulluk nafakası yıllardır en çok tartışılan konuların başında geliyor. Bir tarafta boşanma yüzünden ekonomik olarak zor durumda kalacak eşin korunması var. Diğer tarafta ise, boşanma sonrasında belirsiz ve ucu açık bir mali yükümlülük altında bırakılan eşin hukuk güvenliği, mülkiyet hakkı ve adalet beklentisi var.

Bu nedenle meseleye sloganlarla değil, hukuk gözüyle bakmak gerekir. Kanaatimce asıl soru şudur: Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek eş nasıl korunacak, fakat bu koruma diğer eş bakımından ölçüsüz ve sınırsız bir yük haline nasıl gelmeyecek?

Konunun özü işte burada toplanıyor. Anayasa Mahkemesi’nin TMK m. 175’teki “süresiz olarak” ibaresini Anayasa’ya aykırı bularak iptal ettiği, iptal hükmünün yürürlüğe girişinin ise 9 ay ertelendiği ifade edilmektedir. Bu karar, aile hukukunda yeni bir dönemin kapısını aralamaktadır.

1. Kararın Odak Noktası: TMK m. 175’teki “Süresiz Olarak” İbaresi

Türk Medeni Kanunu’nun 175. maddesi, yoksulluk nafakasını düzenler. Maddeye göre boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla, geçimi için diğer taraftan mali gücü oranında nafaka isteyebilir. Hükümde ayrıca “süresiz olarak” ifadesi yer almaktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: İptal edildiği belirtilen husus, yoksulluk nafakasının kendisi değil; nafakanın süresizliği ile ilgilidir. Yani boşanma yüzünden yoksulluğa düşen ve daha ağır kusurlu olmayan eşin korunması ilkesi varlığını korumaktadır. Ancak bu korumanın ömür boyu, hiçbir süre ve ölçü tartışması yapılmadan uygulanması artık Anayasa ve hakkaniyet ekseninde yeniden değerlendirilmek zorundadır.

Yoksulluk nafakası bir ceza değildir. Eski eşe karşı bir yaptırım da değildir. Asıl amaç, boşanmanın ekonomik olarak daha zayıf taraf üzerinde doğuracağı ağır sonucu hafifletmektir. Fakat bu amaç gerçekleştirilirken diğer tarafın da mali gücü, hayat düzeni ve temel hakları göz ardı edilemez.

2. Anayasal Denge: Sosyal Devlet, Eşitlik, Mülkiyet ve Ölçülülük

Anayasa’nın 2. maddesi Türkiye Cumhuriyeti’ni demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti olarak tanımlar. Sosyal hukuk devleti, boşanma sonrası yoksulluğa düşen tarafın korunmasını gerektirir. Ancak hukuk devleti aynı zamanda öngörülebilirlik, ölçülülük ve adil denge demektir.

Anayasa’nın 10. maddesi kadınlar ve erkeklerin eşit haklara sahip olduğunu söyler. Aile hukukunda nafaka değerlendirmesi yapılırken bu eşitlik ilkesi, taraflardan birinin sadece cinsiyeti nedeniyle avantajlı veya dezavantajlı hale getirilmemesini gerektirir. Nafaka talebi kadın veya erkek bakımından değil; yoksulluk, kusur, mali güç ve somut ihtiyaç bakımından değerlendirilmelidir.

Anayasa’nın 13. maddesi temel hak ve hürriyetlerin ancak kanunla ve ölçülülük ilkesine uygun şekilde sınırlanabileceğini belirtir. Yine Anayasa’nın 35. maddesi herkesin mülkiyet hakkına sahip olduğunu kabul eder. Bu nedenle nafaka borcu, meşru bir aile hukuku yükümlülüğü olsa da, yükümlü eşin malvarlığı ve ekonomik geleceği üzerinde sınırsız ve belirsiz bir baskıya dönüşmemelidir.

Anayasa’nın 41. maddesi ise ailenin Türk toplumunun temeli olduğunu ve eşler arasında eşitliğe dayandığını ifade eder. Devletin aileyi, anayı ve çocukları koruma görevi vardır. Fakat aileyi korumak, boşanmış eşlerden birini sürekli borçlu, diğerini de sürekli alacaklı konumunda tutmak anlamına gelmemelidir. Aile hukukunun hedefi, taraflar arasında adil ve insani bir denge kurmaktır.

3. Karar Hemen Bütün Nafakaları Ortadan Kaldırır mı?

Hayır. Bu noktanın özellikle altını çizmek gerekir. Kararda da belirtildiği üzere iptal hükmünün yürürlüğe girişinin 9 ay ertelendiği ifade edilmektedir. Anayasa’nın 153. maddesi, Anayasa Mahkemesi kararlarının kesin olduğunu, iptal kararlarının Resmi Gazete’de yayımlanacağını ve gerektiğinde iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihin ayrıca kararlaştırılabileceğini düzenler. Bu tarih, Resmi Gazete’de yayımdan başlayarak bir yılı geçemez.

Aynı maddeye göre iptal kararları geriye yürümez. Bu nedenle mevcut nafaka kararlarının kendiliğinden ve otomatik olarak sona erdiğini söylemek doğru olmaz. Her somut olayın ayrıca değerlendirilmesi gerekir. Mevcut nafaka borçları bakımından, hukuki durum yeni kanuni düzenleme, yürürlük tarihi ve mahkemelerin somut olay değerlendirmesi ile netleşecektir.

Bana göre bu süreçte yapılması gereken, panik oluşturmak değil; hukuki zemini doğru anlatmaktır. Nafaka alacaklısı bakımından da, nafaka yükümlüsü bakımından da hak kaybına yol açmayacak dengeli bir geçiş düzenlemesine ihtiyaç vardır.

4. Mevcut Nafaka Kararlarında Uyarlama İhtimali

Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesi, yoksulluk nafakasının toptan veya irat biçiminde ödenebileceğini düzenler. Aynı madde, irat biçiminde ödenen nafakanın bazı hallerde kendiliğinden kalkacağını, bazı hallerde ise mahkeme kararıyla kaldırılabileceğini belirtir.

Örneğin nafaka alacaklısının yeniden evlenmesi veya taraflardan birinin ölümü halinde irat biçimindeki nafaka kendiliğinden kalkar. Alacaklı tarafın evlenmeden fiilen evliymiş gibi yaşaması, yoksulluğunun ortadan kalkması veya haysiyetsiz hayat sürmesi halinde ise mahkeme kararıyla nafakanın kaldırılması mümkündür.

Yine tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirmesi halinde nafakanın artırılması ya da azaltılması mümkündür. Bu düzenleme bize şunu gösteriyor: Nafaka hukuku zaten sabit ve değişmez bir borç ilişkisi olarak değil, değişen hayat şartlarına göre uyarlanabilir bir kurum olarak düzenlenmiştir.

Bu nedenle yeni dönemde mevcut nafaka kararları bakımından da en doğru yol, otomatik sonuçlar üretmek değil; somut olay, hakkaniyet, mali güç, yoksulluk hali ve Anayasa Mahkemesi kararının yürürlüğe giriş süresi birlikte değerlendirilerek mahkemeden uyarlama, azaltma veya kaldırma talep edilmesidir.

5. Bu Karar İştirak Nafakasını Kapsıyor mu?

Hayır. Konu, boşanmış eşe ödenen yoksulluk nafakasına ilişkindir. Çocuklar için ödenen iştirak nafakası ayrı bir hukuki kurumdur.

Türk Medeni Kanunu’nda çocuğun bakım, eğitim ve korunma giderleri ana ve baba tarafından karşılanır. Boşanma halinde velayet kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Çocuğun ihtiyaçları, ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri iştirak nafakasının belirlenmesinde dikkate alınır.

Dolayısıyla bu tartışma çocukların korunması ilkesini zayıflatacak şekilde yorumlanmamalıdır. Anayasa’nın 41. maddesi de çocukların korunmasını ve yüksek yararını açıkça gözetmektedir. Çocuk nafakasında temel ölçü, her zaman çocuğun üstün yararıdır.

6. Yeni Düzenleme Nasıl Olmalı?

Kanun koyucunun önünde artık hassas bir görev bulunmaktadır. Yeni düzenleme yapılırken yalnızca nafaka yükümlüsünün şikayetleri değil, nafaka alacaklısının korunma ihtiyacı da dikkate alınmalıdır. Çünkü boşanma bazı kişiler için sadece medeni hal değişikliği değil, aynı zamanda ciddi bir ekonomik kırılma anlamına gelebilir.

Bana göre yeni modelin temel ilkeleri açık olmalıdır: Nafaka, ihtiyaç kadar olmalı; mali güçle sınırlı olmalı; hakkaniyete uygun olmalı; belirli ve öngörülebilir olmalı; gerektiğinde artırılıp azaltılabilmeli; yoksulluk ortadan kalktığında da devam etmemelidir.

Bu çerçevede hâkimin somut olayın özelliklerini değerlendirebilmesi önemlidir. Evliliğin süresi, tarafların yaşı, çalışma imkanı, çocukların bakım yükü, tarafların sosyal ve ekonomik durumları, kusur dengesi ve boşanmanın fiili sonuçları birlikte ele alınmalıdır. Ancak bütün bunlar yapılırken Anayasa’nın ölçülülük ilkesi ve TMK’nın hakkaniyet anlayışı merkezde tutulmalıdır.

7. Kısa Sonuç: Nafaka Kurumu Değil, Süresizlik Anlayışı Tartışılıyor

Yoksulluk nafakası aile hukukunun önemli ve gerekli kurumlarından biridir. Ancak hiçbir hukuki kurum, adalet duygusunu zedeleyecek şekilde belirsiz, sınırsız ve ölçüsüz uygulanmamalıdır.

Anayasa Mahkemesi’nin verdiği karar, bana göre nafaka tartışmasını kadın-erkek kavgası olmaktan çıkarıp hukuk, adalet ve ölçülülük zeminine taşıma fırsatı sunmaktadır. Kimse boşanma yüzünden yoksulluğa terk edilmemeli; kimse de ömür boyu belirsiz bir borcun altında bırakılmamalıdır.

Özetle söylemek gerekirse; yeni dönem, nafakanın tamamen kalktığı bir dönem değildir. Yeni dönem, nafakanın daha ölçülü, daha belirli, daha hakkaniyetli ve Anayasa’ya daha uygun hale getirileceği bir dönem olmalıdır.

Kanuni Çerçeve